Тиде пиалан руш да ассимилироватлыме марий-влаклан, кудышт шинчаштым лупшалаш йӧратат да чынжымак огыт умыло, кузе марий ден моло тӱп калык-влакым Российыште шыгыремдат, мутлан, «Тугеже мо? Шке йылмыдам тунемза, умбакыже кае, тендам нигӧ ок чаре», мый тыглай умылтарем: Шуко марий ӱдыр ден рвезе-влакын шоҥго ача-авашт, авашт, марий шешкым да коча-ковашт уло, кудышт элыште илат рушла ида ойло — тиде тыге веле. Икшывышт деч посна нине шоҥго-влак оператор деке йыҥгыртен, молан нуным тӱлымӧ нерген йодын, паша дене олашке миен, пенсий йоҥылышым тӧрлен, врач деке миен огыт керт. Нунын икшывышт эре лишыл лийшаш улыт. Ача-авашт илыше улыт гынат, нине йоча-влак куснаш, кошташ але шке пашаштышт ончыко каяш оксам огыт керт. Нунылан ача-авам кид гыч кучен, изи йоча семын, вӱден коштман. Шоҥго еҥ-влаклан врач деке миен толаш кӱлеш гын, нунын икшывышт кажне гана каныш жапым налын, нунын дене пырля каяш кӱлеш, вет больницыште мемнан республикын официальный йылмыж дене кутырышо врач-влак просто лийын огыт керт! А нине шоҥгыеҥ-влакын икшывышт ала-могай Озаҥысе але Москосо эмлымверыште операций деч ончыч огыт лий гын? Нуно шке ойгыштымат умылтарен огыт керт. Молан Европысо элласе эмлымвер-влак мигрант-влакланат араб, француз да моло йылме дене кусарыше-влакым пуат, а мемнан гражданна-влак, мемнан пенсионерна-влак, кудыштлан медицине полышым эн чот кӱлеш, нуно ӱмыр мучко чын пашам ыштеныт, налогым тӱленыт да кугыжанышлан налогым тӱлышо-влакын вес тукымыштым шочыктеныт, эмлымверыште кусарыше-влаклан праван огытыл? Мый врач-влак нергенат ом ойло, нуно, мыйын шонымаште, шке пашам ыштыме республикын йылмыжым умылышаш улыт, а верысе шоҥгыеҥ-влаклан шке умылен моштышо йылме дене (тиде нунын проклятый пашашт огыл мо?) услугым пуышо да кугыжаныш орган-влакын пашаеҥышт нерген. Конешне, медицине пашаеҥ-влакым мый нимо денат ом шылте. Тиде системын титакше, верысе йылме-влакым тунеммашым шке кумылын ыштен, да тидлан тудо конден.
RU
Для блаженных русских и ассимилированных марийцев, которые любят хлопать глазками и искренне не понимают как в России притесняются марийцы и другие коренные народы «а что такого? Учите свои языки на здоровье, никто вам не запрещает», объясняю на пальцах:
У многих марийских девушек и парней есть пожилые родители, мамы, тети и дяди, которые живут в марийских глубинках и не владеют русским, так уж получилось. Без своих детей такие старики не могут ни позвонить оператору спросить за что у них списали деньги с телефона, ни выбраться в город по делам, ни разобраться с ошибками в пенсионных выплатах, ни записаться к врачу. Их дети постоянно должны быть рядом. Пока родители живы эти ребята не могут себе позволить ни переезд, ни путешествия, ни карьерный рост. Они должны водить своих родителей за ручку, как маленького ребенка. Если старикам нужно съездить к врачу их дети каждый раз должны брать отгул и ехать вместе с ними потому что в больнице может просто не оказаться врачей, владеющих государственным языком нашей республики! А что будет если детей этих стариков не окажется рядом в какой-нибудь Казанской/Московской клинике прямо перед операцией? Они даже не смогут объяснить что у них болит. Почему в европейских странах в клиниках даже мигрантам предоставляют переводчика на арабском, на французском, да на всех языках мира, а нашим же гражданам, нашим пенсионерам, которые больше всех нуждаются в медицинской помощи, которые всю жизнь честно работали, платили налоги, родили государству следующее поколение налогоплательщиков, не положен даже переводчик в клинике? Я уж не говорю о самих врачах, которые на мой взгляд должны понимать язык республики в которой работают, и сотрудниках сервиса и государственных учреждений, которые могли бы объяснить местным старикам базовые бытовые вещи на понятном для них языке (разве это не их черт возьми работа?). Безусловно я ни в чем не обвиняю мед работников. Это вина системы, которая сделала изучение местных языков необязательным и вот к чему это привело.
EN
For the blissful Russians who sincerely fail to understand how Maris and other indigenous peoples are oppressed in Russia, «What’s the problem? Learn your languages, go ahead, no one’s stopping you,» I’ll explain it simply:
Many young Mari people have elderly parents who live in the Mari hinterlands and don’t speak Russian at all. And Mari language is not some other dialect of Russian or any Slavic language; it is a completely different language family. Russian is technically closer to English than Mari. Without their children, these elderly people can’t call an operator and ask about the overdraft, can’t go into town on business, sort out pension errors, or make a doctor’s appointment. Their children must be constantly nearby. While their parents are alive, these people can’t move, travel, or advance in their careers. They must lead their parents by the hand, like a small baby. If their parents need to see a doctor, they have to take time off work every time and go with them, because the hospital may simply not have staff who speak the official language of our Mari El Republic! And what happens if their children don’t show up at some Kazan or Moscow hospital right before surgery? They can’t even explain when something is hurting them. In Western countries, even migrants are provided with an interpreter/translator at the hospital, but our citizens, our retired old people, who need medical care the most, who have worked their entire lives honestly, paid taxes, and given birth to the next generation of taxpayers for the state, aren’t even provided with an interpreter at the clinic? I’m not even talking about doctors themselves, who, in my opinion, should understand the language of the republic they live in. They should be able to explain basic everyday things to the elderly in a language they understand (doesn’t that put them at risk of doing their jobs?). Of course, I don’t blame the medical workers for anything. It is the fault of the system that made learning local languages optional, and this is what it led to.
